Verplicht pensioenfonds: valt jouw bedrijf onder een bedrijfstakpensioenfonds?

Dit artikel gaat over Nederland en is geschreven voor directie, HR en finance van kleinere en middelgrote bedrijven. In mijn praktijk zie ik het vaak pas laat misgaan: bij een overname, een accountantscontrole of een brief van een fonds dat een werkingssfeeronderzoek wil doen. Dan is het goed om te weten hoe het zit.

Wat is een verplicht bedrijfstakpensioenfonds?

Een bedrijfstakpensioenfonds voert het pensioen uit voor werkgevers in dezelfde sector, bijvoorbeeld de bouw, de detailhandel of zorg en welzijn. Bij een deel van die fondsen is deelname verplicht. Dat gaat zo: werkgevers en vakbonden in een sector vragen de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid om deelname verplicht te stellen. De minister doet dat alleen als die partijen samen een belangrijke meerderheid van de werknemers in de sector vertegenwoordigen. Dat moeten ze daarna elke vijf jaar opnieuw aantonen.

De wet die dit regelt is de Wet verplichte deelneming in een bedrijfstakpensioenfonds 2000, kortweg Wet Bpf 2000. Welke bedrijven eronder vallen, staat in het verplichtstellingsbesluit van het fonds. Dat besluit beschrijft de werkingssfeer: welke ondernemingen en welke activiteiten erbij horen.

Belangrijk om te weten: de verplichtstelling geldt ook voor bedrijven die geen lid zijn van een werkgeversorganisatie en niet aan de cao-tafel zaten. Doe je het werk, dan val je eronder.

Moet een werkgever verplicht pensioen aanbieden?

Nee, niet als algemene regel. Er is geen wet die elke werkgever verplicht een pensioenregeling te hebben. Volgens de Rijksoverheid heeft toch ongeveer 90 procent van de werknemers een aanvullende regeling. Dat komt doordat de verplichting op andere manieren ontstaat:

• Een verplicht bedrijfstakpensioenfonds. Valt je bedrijf onder de werkingssfeer, dan moet je aansluiten. Dit is de verplichting waar dit artikel over gaat.
• Een cao. Ook zonder verplicht fonds kan een cao die voor je bedrijf geldt een pensioenregeling voorschrijven.
• Een afspraak met je medewerkers. Heb je pensioen in de arbeidsovereenkomst of het personeelshandboek toegezegd, dan ben je eraan gebonden.
• Payrolling. Werk je met payrollkrachten, dan hebben zij volgens de Rijksoverheid recht op een adequate pensioenregeling.

Geen van deze vier van toepassing? Dan ben je vrij. Wel is een goede regeling een sterke arbeidsvoorwaarde. In pensioenregeling opzetten lees je hoe je dat aanpakt.

Wanneer valt je bedrijf onder een verplicht pensioenfonds?

Zodra je bedrijf werkzaamheden uitvoert die in de werkingssfeer van een verplichtstellingsbesluit staan. Niet vanaf het moment dat het fonds je een brief stuurt, en ook niet vanaf het moment dat je het zelf ontdekt.

Hoe die werkingssfeer is omschreven, verschilt per fonds. De minister schreef in 2024 aan de Tweede Kamer dat werkgevers en vakbonden zelf bepalen welke criteria ze gebruiken. Vaak staat er een omschrijving van activiteiten en de regel dat een onderneming eronder valt als ze die activiteiten in meerderheid uitvoert. Die meerderheid kan gemeten worden in loonsom, omzet of arbeidsuren. Soms is alleen de activiteit genoeg, ongeacht hoe groot dat deel van je bedrijf is.

Daardoor zie ik drie misverstanden steeds terugkomen:

• "Onze SBI-code zegt iets anders." De code bij de KvK is geen maatstaf. Het fonds en de rechter kijken naar wat je feitelijk doet.
• "We zijn te klein." De omvang van je bedrijf telt meestal niet. Ook een werkgever met twee medewerkers kan eronder vallen.
• "We hebben al een goede regeling bij een verzekeraar." Dat beschermt je niet automatisch. Alleen een verleende vrijstelling doet dat.

Welke sectoren hebben een verplicht pensioenfonds?

Veel grote sectoren hebben er een. Hieronder de sectoren waar werkgevers mij het vaakst over bellen. De precieze grens van elk fonds staat in het verplichtstellingsbesluit, dat in de Staatscourant wordt gepubliceerd en op de werkgeverssite van het fonds staat.

Deze lijst is niet volledig. Er zijn ook verplichte fondsen voor kleinere sectoren, zoals het levensmiddelenbedrijf en de groothandel in levensmiddelen. Bij welk verplicht fonds je hoort, zoek je op met bijwelkpensioenfondshoorik.nl, de zoekhulp waar de Rijksoverheid naar verwijst.

Let op overlap. Sommige activiteiten raken aan twee sectoren, zoals een bedrijf dat fietsen verkoopt en ook repareert, of een groothandel die zelf producten bewerkt. Dan bepaalt de precieze tekst van beide besluiten waar je hoort. Welk fonds het dan wordt, is soms echt een puzzel.

Hoe check je de verplichtstelling?

Je hoeft geen jurist te zijn om een eerste check te doen. Zo pak je het aan:

1. Beschrijf wat je bedrijf echt doet. Niet de mooie omschrijving van de website, maar de activiteiten en hoeveel loonsom, uren of omzet er per activiteit in zit.
2. Zoek de mogelijke fondsen op via bijwelkpensioenfondshoorik.nl en via de cao van je branche.
3. Lees het verplichtstellingsbesluit van elk fonds dat in de buurt komt. Let op de omschrijving van de activiteiten, de drempel (meerderheid in loonsom, omzet of uren) en de uitzonderingen.
4. Vraag het fonds bij twijfel om een oordeel en leg dat schriftelijk vast. Of laat een onafhankelijke adviseur een werkingssfeeronderzoek doen voordat je zelf contact opneemt.

Doe deze check niet één keer, maar op vaste momenten:

• bij de start van je bedrijf of bij je eerste medewerker;
• bij een overname of fusie, ook van een klein onderdeel;
• als je een nieuwe activiteit begint, bijvoorbeeld zelf gaan installeren naast verkopen;
• als een nevenactiviteit zo groeit dat ze de meerderheid van je loonsom of uren gaat vormen;
• als een fonds zijn verplichtstellingsbesluit wijzigt.

Wat gebeurt er als je ten onrechte niet bent aangesloten?

Dan ben je volgens de minister premie verschuldigd vanaf het moment dat je onder de werkingssfeer viel. Strikt genomen is dat geen terugwerkende kracht: de plicht bestond al, je wist het alleen niet. Je medewerkers hebben vanaf die datum recht op pensioen volgens het reglement van het fonds. Een rechter kan wel oordelen dat de premievordering deels verjaard is als er een lange periode is verstreken. Maar daar moet je dan voor procederen.

In de praktijk betekent dit:

• een premienota over meerdere jaren, met werkgevers- en werknemersdeel;
• het werknemersdeel over die jaren achteraf alsnog bij je medewerkers inhouden is lastig en vaak niet meer mogelijk;
• de regeling bij je verzekeraar loopt intussen gewoon door, zodat je over dezelfde periode dubbel kunt betalen;
• bij een verkoop van je bedrijf komt zo'n risico boven tafel in het boekenonderzoek van de koper en drukt het de prijs.

Bedragen noem ik hier bewust niet: ze hangen helemaal af van de loonsom, de premie van het fonds en het aantal jaren. Wat ik wel kan zeggen: hoe eerder je het ontdekt, hoe kleiner de rekening.

Dispensatie of vrijstelling aanvragen: wanneer kan dat?

Vrijstelling (vaak dispensatie genoemd) vraag je aan bij het fonds zelf. Het Vrijstellings- en boetebesluit Wet Bpf 2000 regelt wanneer een fonds vrijstelling moet verlenen. De belangrijkste gronden:

Bron: Vrijstellings- en boetebesluit Wet Bpf 2000, artikelen 1a tot en met 4a, op wetten.overheid.nl. Geraadpleegd op 9 november 2026.

Het fonds mag voorwaarden verbinden aan de vrijstelling, zoals de eis dat je eigen regeling minstens gelijkwaardig is aan die van het fonds. Ook kan het fonds een vergoeding vragen voor het nadeel dat het oploopt als jouw medewerkers vertrekken. Voor de behandeling gelden vaste termijnen: binnen twee weken beoordeelt het fonds of je verzoek compleet is, je krijgt vier weken om aan te vullen, en daarna volgt binnen zes weken een besluit. Moet je de gelijkwaardigheid aantonen, dan komen daar nog weken bij.

Mijn ervaring: de grond "bestaande regeling" werkt alleen als je op tijd bent. Wie pas na jaren ontdekt dat hij onder een fonds valt, haalt die zes maanden vaak niet meer. Daarom loont de check bij een nieuwe activiteit of een overname.

Veelgestelde vragen

Dit artikel geeft algemene informatie. Of je bedrijf onder een verplichtstelling valt, hangt af van de tekst van het verplichtstellingsbesluit en je feitelijke activiteiten. Cijfers gecontroleerd op 9 november 2026. Bronnen: Aanhangsel Handelingen Tweede Kamer 2023-2024, nr. 1836 (antwoorden van de minister van SZW over verplichtstelling), Vrijstellings- en boetebesluit Wet Bpf 2000 (wetten.overheid.nl), Rijksoverheid ("Opbouw pensioenstelsel", "Waar heb ik recht op als ik met pensioen ga?" en "Welke arbeidsvoorwaarden heb ik als payrollkracht?").

Lees ook: Pensioenregeling opzetten voor je medewerkers · Wet toekomst pensioenen voor werkgevers